Bazal metabolizma hızı nedir?
Bazal metabolizma vücudun istirahat halindeki iken yaktığı enerji
miktarıdır. Bazal metabolizma her kişide farklıdır. Bu farklılık kişinin
genetik yapısına ve hormonlarına bağlıdır. Haris-Benedict formulü ile
bazal metabolizma hızı boy ve kiloya dayanarak hesaplanabilir.
Haris-Benedict yönteminde bazal metabolizma hızı hesaplanırken aşağıdaki
formülasyon kullanılır.
Bazal Metabolizma Hızı (Erkek) = 66.5 + (13.75 x Ağırlık-kg) + (5.03 x
Boy-cm) - (6.75 x Yaş-yıl)
Bazal metabolizma Hızı (Kadın) = 655.1 + ( 9.56 x Ağırlık-Kg) + (1.85 x
Boy-cm) - (4.68 x Yaş-yıl)
Metabolizma nasıl hızlandırılır?
Metabolizmayı hızlandırmak için şunları yapın:
- Aşırı yemekten
kaçının
- Kas kitlenizi artırmak için spor yapın
- İyi
uyuyun
- Dengeli yiyin
- Yüksek Glisemik indeksli gıdalardan
yani kan şekerini çok yukselten gıdalardan uzak durun
- Kafeinden
(çay, kahve, kola) uzak durun
- Yeterli kalsiyum alın ( brokoli,
badem, kabak, koyu sebzeler, süt, yoğurt ,peynir)
- Alkolü azaltın
- Öğün
atlamayın, az ve sık yiyin
Mevsime, yaşa, cinsiyete ve
ruhsal duruma göre metabolizma hızlanıp yavaşlar mı?
Soğuk aylarda yani kışın bazal metabolizma hızlanır, yazın yavaşlar.
Tropikal yani sıcak ülkelerde yaşayanlarda metabolizma hızı %10-20 daha
düşüktür. Yaş ilerledikçe metabolizma yavaşlar. 30-35 yaşından sonra
metabolizma yavaşlar . O nedenle yaş artıkça göbek bölgesinde yağlanma
oluşur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk
vardır. Uzun boylu ve zayıf kişilerde bazal metabolizma hızı daha fazla
yani hızlıdır. Vücutta yağ miktarı arttıkça metabolizma yavaşlar.
Erkeklerde bazal metabolizma kadınlara göre daha fazladır. Ergenlik
döneminde ve hamilelikte metabolizma hızı artar. Ruhsal durum
metabolizmayı etkiler. Depresyon metabolizmayı bozar, yavaşlatır ve kilo
aldırır. Korku anında kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayı
artırır. Her on yıl için bazal metabolizma hızında yüzde 2 azalma olur.
Hızlı kilo alıp vermeler metabolizmayı yavaşlattığı gibi vucut ısısının
artması da metabolizmayı artırır. Metabolizma yavaşlayınca yağ
depolanması artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma
artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan şekerini çok
yükselten gıdalar ) yenirse bunlar yağ olarak depolanır ve metabolizmayı
yavaşlatır. Kilo artınca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres
artar. İnsülin direnci, hormon bozuklukları, uykusuzluk ve stres
metabolizmayı yavaşlatan etkenlerdir. Metabolizmayı zayıflatan diğer
nedenler kilo alıp vermeler ve hareketsiz yaşamdır.
Az az sık sık yemek metabolizmayı hızlandırır mı?
Az ve sık yemek metabolizmayı hızlandırır. Bunun nedeni az ve sık
yemekle kan şekerinin inip çıkmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki
insülin hormon salgısının daha düzenli olmasıdır. İnsülin hormonu
dengede olunca metabolizma hızlanır. Metabolizmayı yavaşlatan en önemli
etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sık yemek
insulin hormonunda ani inip çıkmaları önleyerek metabolizmayı düzenler
ve daha kolay kilo verilir.
Hangi gıdalar metabolizmayı hızlandırmaya yardımcı olur?
Baharatlar metabolizmayı artırır. Kırmızı acı biber ve hardal ve diğer
baharatlar metabolizmayı artırır. Proteinli gıdalar daha tok tutar ve
metabolizmayı artırır. Kafein de metabolizmayı artırır. Yeşil çay
içenlerde metabolizma biraz artar.
Metabolizmanın yavaş olması ne demektir? Bir hastalık mıdır?
Genetiksel bir şey midir?
Metabolizma hızı genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir.
Egzersiz veya hareketli yaşam metabolizmayı artırırken, yaşın ilerlemesi
azaltır. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu,
stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayı
artırır. Proteinli gıdalar metabolizmayı artırır Ortamın sıcak olması
metabolizmayı azaltırken, hastalık hali, ateş ve enfeksiyon
metabolizmayı artırır. Kötü beslenme metabolizmayı yavaşlatır. Uyku
metabolizmayı azaltır. Metabolizmayı en çok artıran egzersiz yani spor
yapmaktır. Hormonlardan da en çok tiroid hormonları metabolizmayı
artırır. Uzun açlık metabolizma hızını yavaşlatır. Kilo veremeyen
kişilerde mutlaka hormon bozukluğu vardır. Metabolizmanız yavaş ve kilo
veremiyorsanız mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin
uzmanına başvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördüğüm en önemli
bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki
bozukluklarıdır.
